وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) از طریق دفتر برق، الکترونیک، نرمافزار و صنایع خلاق، رسماً متن سند پیشنویس ضوابط صدور جواز تأسیس و پروانه بهرهبرداری تولید دستگاه استخراج رمزدارایی (ماینر) را در اجرای ماده ۲۴ قانون بهبود مستمر محیط کسبوکار در پایگاه ملی قوانین و مقررات منتشر کرد. هدف این سند راهبردی، خروج بازار سختافزار ماینینگ از فاز صرفاً وارداتی، ساماندهی تولیدکنندگان داخلی، رهگیری تمامعیار دستگاهها در سامانه جامع تجارت و جلوگیری از به کارگیری قطعات غیراستاندارد است.
خلاصه کلیدی الزامات پیشنویس تولید ماینر
پاسخ سریع برای تولیدکنندگان و فعالان ماینینگ: پیشنویس ضوابط تولید ماینر وزارت صمت شامل ۶ محور سختگیرانه است: ۱) شرط حداقل یک سال سابقه واردات رسمی یا خدمات پس از فروش ثبتشده در سامانه جامع تجارت، ۲) ارائه طرح امکانسنجی فنی-اقتصادی (PFS) تاییدشده، ۳) قرارداد مستقیم با شرکت خارجی صاحب چیپ و فناوری برد اصلی، ۴) آغاز مونتاژ با شیوه SKD و تعهد به ارتقا به CKD، ۵) ممنوعیت برق صنعتی برای فاز تست و الزام تعرفه رمزارز، ۶) ممنوعیت مطلق فروش به افراد فاقد مجوز ماینینگ معتبر با پیشرفت بالای ۶۰ درصد.
- اعتبار پروانه: پروانه بهرهبرداری صادرشده صرفاً یک سال اعتبار دارد و تمدید آن منوط به بازرسیهای دورهای سرزده صمت، توانیر و سازمان ملی استاندارد است.
- رهگیری در دو سامانه ملی: الزام ثبت آنی و حک فیزیکی کد رهگیری سامانه جامع تجارت بر روی بدنه و برد، همراه با ثبت مدل در سامانه بهینیاب جهت انتخاب فارمداران.
- کیفیت و امنیت: ممنوعیت ۱۰۰ درصدی استفاده از قطعات مستعمل و استوک، اخذ استاندارد اجباری ملی و پیادهسازی الزامات پدافند غیرعامل در برابر بدافزارهای سختافزاری.

شرایط عمومی متقاضیان اخذ جواز تأسیس تولید ماینر
چه کسانی میتوانند متقاضی تأسیس کارخانه تولید ماینر شوند؟ بر اساس بند ۲-۱ این سند، متقاضی باید دارای حداقل یک سال سابقه فعالیت اثباتشده در زنجیره تأمین دستگاههای استخراج رمزارز باشد. برای احراز این شرط، متقاضی موظف است دستکم یکی از دو پیششرط زیر را دارا باشد: سابقه ثبتشده واردات قانونی دستگاه ماینر یا در اختیار داشتن مجوز رسمی خدمات پس از فروش ثبتشده در سامانه جامع تجارت.
این الزام به این معناست که متقاضیان جدید و فاقد سابقه میدانی و فنی در این صنعت، صلاحیت ورود به چرخه تولید صنعتی را نخواهند داشت. هدف از این بند، اطمینان از اهلیت فنی، توان مالی و شناخت بازار سختافزار استخراج توسط شرکتهای متقاضی عنوان شده است.
الزامات تدوین و تصویب طرح جامع امکانسنجی (PFS)
طرح امکانسنجی فنی-اقتصادی (PFS) شامل چه بخشهایی است؟ طبق ماده ۳ و ۴ پیشنویس، متقاضی پیش از دریافت هرگونه جواز تأسیس باید طرح جامع امکانسنجی فنی، اقتصادی و مالی پروژه را تدوین کرده و تاییدیه مستقیم «دفتر برق، الکترونیک، نرمافزار و صنایع خلاق وزارت صمت» را اخذ نماید. پس از تایید ستادی این طرح، فرآیند صدور جواز در ادارات کل صمت استانی به جریان میافتد.
طرح امکانسنجی ارائهشده باید سرفصلهای دقیق زیر را به همراه مستندات محاسباتی پوشش دهد:
- انتخاب متدولوژی تولید: روش تولید باید بر اساس یکی از شیوههای مونتاژ نیمهمنفصل (SKD) یا کاملاً منفصل (CKD) تعریف شود. واحدهایی که کار خود را با SKD آغاز میکنند باید برنامه زمانبندی شفافی جهت تعمیق ساخت داخل و ارتقا به CKD در سالهای بعد ارائه دهند.
- آزمایشگاه سنجش و کنترل کیفیت: ارائه لیست کامل تجهیزات فنی، ماشینآلات تخصصی خط مونتاژ، دستگاههای تستر هشبرد، اسیلوسکوپها و دستگاههای اندازهگیری آزمایشگاهی.
- فلوچارت فرآیند: ترسیم دقیق فلوچارت و الگوریتم چرخه سفارشگذاری قطعات، مونتاژ، عیبیابی، تست پایداری و بستهبندی نهایی.
- پژوهش و توسعه (R&D): معرفی اعضای تیم تحقیق و توسعه و برنامه یکساله ظرفیت تولید و سهم بازار داخلی و چشمانداز صادرات.
قرارداد خارجی تأمین قطعات و الزامات انتقال دانش فنی
چگونه باید قرارداد تأمین خارجی با سازندگان بینالمللی منعقد شود؟ ماده ۵ سند صراحت دارد که تولیدکننده ایرانی باید قرارداد رسمی تأمین قطعات، خدمات پس از فروش و پشتیبانی با یک شرکت معتبر خارجی داشته باشد. نکته محوری این است که شرکت خارجی همکار حتماً باید «صاحب فناوری طراحی برد اصلی مبتنی بر تراشه (Chipset/ASIC)» یا نماینده بدون واسطه و رسمی آن شرکت مادر باشد.
برای اعتباربخشی به قرارداد، ترجمه رسمی آن باید به تأیید اداره بازرگانی کشور مبدا و وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران برسد. علاوه بر این، قرارداد بینالمللی باید بندهای زیر را به صورت الزامآور دارا باشد:
- پشتیبانی نرمافزاری و سیستمعامل: تعهد شرکت خارجی به بهینهسازی، اصلاح و انتشار منظم بروزرسانیهای فریمور (Firmware Updates) رسمی برای دستگاههای مونتاژشده.
- انتقال فناوری (Technology Transfer): برگزاری دورههای آموزشی تخصصی برای تکنسینهای ایرانی، آموزش پروتکلهای تعمیراتی چیپها و رفع باگهای سختافزاری.
- برنامه تعمیق داخلیسازی: چنانچه ماینر با برند بومی یا تحت لیسانس تولید شود، شرکت موظف است نقشه راه مشخصی جهت افزایش سهم قطعات تولید داخل ارائه کند.
- بهروز بودن تجهیزات: مدلهای انتخابشده برای تولید الزاماً باید از میان نسلهای بهروز و دارای راندمان مصرف انرژی مطابق با استانداردهای مصوب سازمان ملی استاندارد انتخاب شوند.

پدافند غیرعامل و مقابله با نفوذ بدافزارهای سختافزاری
الزامات پدافند غیرعامل در تولید ماینر چیست؟ ماده ۶ ضوابط بر رعایت دقیق الزامات امنیت سایبری و پدافند غیرعامل در زنجیره تأمین تأکید کرده است. تولیدکننده متعهد است تمامی تستهای امنیتی را جهت اطمینان از عدم وجود درهای پشتی سختافزاری (Hardware Backdoors)، تراشههای جاسازیشده مخفی یا بدافزارهای فریموری که توانایی تغییر آدرس استخر استخراج یا حملات منع سرویس توزیعشده (DDoS) را دارند، پشت سر بگذارد.
دستگاههای ماینینگ به واسطه کارکرد شبانهروزی و ارتباط دائم با شبکه اینترنت و استخرهای استخراج بینالمللی، اهداف بالقوهای برای حملات سایبری هستند. از این رو، استقرار فایروالهای سختافزاری در خط تست و بازرسی فریمور پیش از بستهبندی، جزو الزامات غیرقابل مذاکره خواهد بود.
مراحل گامبهگام دریافت پروانه بهرهبرداری و فلوچارت اجرایی
فرآیند اخذ پروانه بهرهبرداری تولید ماینر چگونه طی میشود؟ پس از احداث کارخانه بر اساس استانداردهای صنعتی و تجهیز آزمایشگاه کنترل کیفیت، مرحله تولید آزمایشی آغاز میشود. صدور پروانه بهرهبرداری نهایی منوط به تأییدیه میدانی دفتر تخصصی صمت، راهاندازی دستگاههای سنجش، انبارش قطعات اولیه نو و اثبات عملکرد توسط نیروی آموزشدیده است.

قوانین و محدودیتهای فروش دستگاه ماینر تولید داخل
تولیدکننده مجاز به فروش دستگاههای خود به چه کسانی است؟ طبق بند ۸-۳ پیشنویس صمت، فروش ماینر تولید داخل تنها و منحصراً به دو گروه مجاز است: ۱) دارندگان جواز تأسیس مزارع استخراج رمزارز با پیشرفت فیزیکی بالای ۶۰ درصد، ۲) دارندگان پروانه بهرهبرداری معتبر استخراج رمزارز. فروش دستگاه به عموم مردم، فروشگاههای خرد یا افراد فاقد مجوز استخراج، جرم محسوب شده و منجر به ابطال پروانه واحد تولیدی میگردد.
مکانیزم فروش و نظارت بر توزیع بر پایه سه رکن زیر استوار شده است:
- ثبت در سامانه جامع تجارت: کلیه ماینرهای تولیدشده باید بلافاصله در سامانه جامع تجارت به ثبت رسیده و کد رهگیری یکتا دریافت کنند. این کد رهگیری باید علاوه بر ثبت نرمافزاری، به شکل فیزیکی بر روی بدنه آلومینیومی و برد اصلی (هشبرد و کنترلبرد) حک شود.
- انتقال مالکیت آنی: در لحظه معامله و خروج کالا از کارخانه، ثبت انتقال مالکیت به نام خریدار دارای پروانه استخراج باید به صورت آنی در سامانه جامع تجارت اعمال گردد.
- معرفی مدل در سامانه بهینیاب: تولیدکننده موظف است مشخصات فنی و مدلهای تولیدی خود را در سامانه بهینیاب ثبت کند تا سرمایهگذارانی که به دنبال دریافت مجوز استخراج هستند، بتوانند مدلهای بومی را در فرمهای ثبتنامی خود انتخاب کنند.
مقایسه ضوابط جواز تأسیس با پروانه بهرهبرداری تولید ماینر
برای درک بهتر تفکیک تکالیف در هر مرحله، جدول مقایسهای زیر الزامات کلیدی صدور جواز تأسیس اولیه و پروانه بهرهبرداری نهایی را به تصویر میکشد:
| شاخص ارزیابی | مرحله جواز تأسیس (Establishment License) | مرحله پروانه بهرهبرداری (Operating License) |
|---|---|---|
| پیشنیازهای سابقهای | حداقل ۱ سال سابقه واردات ماینر یا خدمات پس از فروش ثبتشده | ثبت رسمی نشان تجاری (برند بومی) در داخل کشور |
| مستندات مطالعاتی | طرح جامع امکانسنجی فنی-اقتصادی (PFS) تاییدشده توسط صمت | گزارش آزمون تولید آزمایشی و تطابق با نیازسنجی PFS |
| موقعیت زیرساخت و خط تولید | ارائه جانمایی زمین صنعتی، پلان کارخانه و چیدمان ماشینآلات | احداث کامل کارخانه، خطوط مونتاژ و آزمایشگاه تخصصی قطعات |
| قرارداد با شریک خارجی | پیشنویس قرارداد تأمین و انتقال دانش فنی با تأیید وزارت خارجه | اجرای تعهدات آموزشی، انتقال فناوری و بهینهسازی فریمور |
| تأمین انرژی فاز تست | استعلام ظرفیت دیماند از شرکت توزیع برق منطقهای | قرارداد معتبر انرژی با تعرفه رسمی استخراج رمزارز (نه صنعتی) |
| تعهد ارتقای متدولوژی | ارائه برنامه ۵ ساله حرکت از مونتاژ SKD به CKD عمیق | استقرار ماشینآلات و تجهیزات لازم برای تولید با عمق داخلی |
ممنوعیتهای بحرانی و ضمانت اجراهای قانونی
چه خطاهایی موجب تعلیق یا ابطال فوری پروانه تولیدکننده میشود؟ این دستورالعمل برای حفظ سلامت اقتصادی و فنی این صنعت، ضمانت اجراهای سفتوسختی تعیین کرده است. تخطی از هر یک از بندهای زیر، توقف فعالیت خط تولید و ابطال مجوز را در پی دارد:
- ممنوعیت مطلق قطعات استوک: طبق ماده ۸-۱۰، استفاده از قطعات دستدوم جهت مونتاژ دستگاهها به کلی ممنوع است. تمام خازنها، بردهای مدار چاپی (PCB)، تراشههای ASIC، هیتسینکها و فنهای مورد استفاده باید نو و مستقیماً وارد خط تولید شده باشند.
- ممنوعیت استفاده از برق صنعتی برای تست: طبق بند ۸-۲، استفاده از برق تعرفه صنعتی یا کشاورزی برای آزمون کارکرد ماینرها ممنوع است. کارخانه باید مجوز استخراج رسمی و کنتور جداگانه با نرخ صادراتی رمزارز از وزارت نیرو/نفت دریافت نماید. در صورت مشاهده هرگونه استخراج غیرمجاز رمزارز در داخل واحد تولیدی تحت لوای کارخانه، توانیر بلافاصله انشعاب را قطع و پروانه شرکت باطل میگردد.
- انطباق آمار گمرکی با تولیدات: اداره کل صمت استانها موظفاند آمار واردات قطعات منفصله واحدها را با تعداد ماینرهای اظهارشده در سامانه تطبیق دهند. مغایرت در آمار به منزله قاچاق کالا یا ورود دستگاههای مونتاژشده آماده از مبادی غیررسمی ارزیابی خواهد شد.
- استاندارد ملی اجباری: تولید و عرضه ماینرهای فاقد نشان استاندارد سازمان ملی استاندارد ایران اکیداً ممنوع بوده و در صورت گزارش بازرسان استاندارد، مجوز واحد در کسری از روز تعلیق خواهد شد.
تأثیر ضوابط جدید بر بازار ماینینگ و فارمهای استخراج
تصویب و اجرای این ضوابط میتواند نقطه عطفی در تحول صنعت ماینینگ در ایران باشد. از یک سو، تولید قانونی ماینر در داخل کشور ریسکهای ناشی از قاچاق، ابطال گارانتی در مبادی غیررسمی و خرید دستگاههای دستدوم به جای نو را به حداقل میرساند. فارمداران مجاز میتوانند با مراجعه به ماشین حساب ماینر سودآوری واقعی فارم خود را بر مبنای دستگاههای شناسنامهدار و دارای خدمات پس از فروش رسمی ارزیابی کنند.
از سوی دیگر، محدود شدن دایره خریداران به دارندگان پروانههای با پیشرفت بالای ۶۰ درصد، عملاً بازارهای غیررسمی خرید و فروش ریگها و ماینرهای خانگی فاقد مجوز را مسدود میکند. اگر به عنوان فعال این حوزه قصد ورود به این چرخه را دارید، مطالعه کامل شرایط گارانتی رسمی دستگاههای ماینر و تطبیق مشخصات فنی در بخش بررسی تخصصی دستگاههای استخراج راهنمای شما در انتخاب بهترین تصمیم سرمایهگذاری خواهد بود.
برای بررسی متن کامل مصوبه و جزئیات تبصرههای قانونی، میتوانید به نسخه رسمی پیشنویس ضوابط صدور جواز تأسیس و پروانه بهرهبرداری تولید ماینر در سامانه قوانین مراجعه نمایید.

